Po 1976 r., pod kierunkiem intelektualistów, społeczeństwo polskie rozpoczęło organizowanie się w ruch prowadzący do głębszych zmian w kraju, aniżeli oferowały władze peerelowskie od 1956 r. Komitet Obrony Robotników (KOR), powołany z inicjatywy Jacka Kuronia i Je¬rzego Andrzejewskiego, początkowo spontanicznie i tajnie pomagał ofiarom represji po wypadkach radomskich (zatrzymano 2500 osób, 72 osoby skazano na kary więzienia). Od października 1976 r. KOR za¬czął działać jawnie i zorganizowanie. W rok później powstało ugrupowa¬nie Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), w którym działał między innymi Leszek Moczulski. Organizowanie się społeczeń¬stwa wywołało kontrakcję Służby Bezpieczeństwa. W 1977 r. student Uniwersytetu Jagiellońskiego Stanisław Pyjas zmarł na skutek pobicia przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Represje nie powstrzyma¬ły jednak procesu konsolidacji opozycji. W 1978 r. w Gdańsku powstał Komitet Założycielski Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, z Andrzejem i Joanną Gwiazdami, Anną Walentynowicz i Lechem Wałę¬są na czele. Organizacje te wspierał Kościół, nie tylko duchowo, lecz także pod względem materialnym. Podobnie jak w okresie porozbiorowym, Kościół w dobie PRL-u stanowił ostoje tradycji i kultury polskiej.
